ԲացահայտենքՔարե դռնավոր․Քաղաքակրթության մեկ այլ փուլ

Քարե դռնավոր․Քաղաքակրթության մեկ այլ փուլ

Շրջելով և բացահայտելով  Հայաստանի բացառիկ վայրերը, կհասկանաք, որ նախնիները ճարտարապետական արվեստում և շինարարական տեխնոլոգիաներում հասնելով զարգացման մի որոշակի մակարդակի և ստեղծելով իր ժամանակաշրջանի համար բացարձակ, հաճախ եզակի կոթողներ, կտրուկ հրաժարվել են  այդ ամենից ու անցել նախորդից արմատապես տարբերվող, նոր չափանիշների, մոտեցումների, ճարտարապետական ու շինարարական միանգամայն նոր որակների և արժեքների:

 

Նման կոթողներից է Արագածոտնի մարզի, Ուջան գյուղից ոչ շատ հեռու գտնվող Քարե դռնավոր քարանձավը, մի քանի կիլոմետր սարերով և ձորով քայլելուց հետո Հայաստանի քարանձավագիտական թիմի (Armenian Speleo Team) AST համահիմնադիր Տիգրան Արմենյանի ուղեկցությամբ գտանք քարանձավը, նույնիսկ փորձված աչքը կարող է շփոթել գտնվելու վայրի հարցում, քանի որ այն թաքնված էր։

 

Կանգնած ենք Քարե դռնավոր քարանձավի առջև։ Առաջին զգացողությունը զարմանքն էր, հետո հիացմունքը։  Ըստ վարկածներից մեկի՝ քարե դռները 4000-5000 տարեկան են, մյուս վարկածով դրանք թվագրվում են վաղ միջնադարին:

Անվանումը ձեռք են բերել թունելի մեջ և սրահների միացման անցուղիներում տեղադրված քարե դռներից:

Վերադարձից հետո թերթեցի քարանձավագետ Սամվել Շահինյանի գիրքը, որտեղ ամենայն մանրամասնությամբ ներկայացնում էր  Քարե դռներով քարանձավները և նրանց կառուցման սկզբունքների նույնությունը Իռլանդական դամբարանների հետ։ Կներկայացնեմ միայն մի հատվածը։ Պարզվում է, Քարե դռնավոր քարանձավները հրաբխային շերտերում փորված ժայռափոր կառուցվածքներ են որոնք բազմաֆունկցիոնալ կիրառություն են ունեցել: Սրանք հիմնականում տեղադրված են լանդշաՖտի թեք մասերում, իսկ ավելի հաճախ ձորերում և ձորակներում: 

 

Նմանտիպ քարանձավները բաղկացած են սրահից և դրսի հետ հաղորդակցվում են թունելով: Նրանք դեռևս պահպանվել են Արագածի փեշերին և համեմատաբար մեծ խտությամբ տարածված են Բյուրականից Կոշ ընկած հատվածում: Այս տիպի քարանձավների կառուցումն ու նպատակային շահագործումը 17-րդ դարի վերջում դադարեցված է եղել: Չնայած բացառված չէ, որ ավելի ուշ, 19-20-րդ դդ. օգտագործման մասնակի դեպքեր եղած լինեն Ուջան,Կոշ և հարակից գյուղերում:Թե երբ է ձևավորվել քարե դռներով քարանձավների կառուցելու ճարտարապետական մշակույթը, ճշգրտորեն դժվար որոշել, սակայն այս հարցին մոտավոր պատասխանել կարելի է:

 

Ք.ծ.ա. 2-1 հազարամյակների բազմաթիվ հուշարձաններ են պահպանվել ինչպես Հայաստանի Հանրապետության տարածքում, այնպես էլ Հայկական Լեռնաշխարհում, որոնք հաստատում են քարե դռների և դոլմենատիպ շարվածքով ստորգետնյա անցուղիների և գաղտնամուտքերի օգտագործման փաստը: Ավելի հին հուշարձանների, որոնց ճարտարապետության մեջ այս շինարարական տեխնոլոգիաները կարևոր բաղադրիչ և մաս են կազմում` կարող եք հանդիպել Բրիտանական կղզիներում: Իռլանդիայում, Մեծ Բրիտանիայում, կենտրոնական և հարավային Ֆրանսիայում,Իսպանիայի հյուսիսում,Իտալիայում բազմաթիվ են քարակերտ ճարտարապետական այն հուշարձանները ,որոնց տարիքը 3-4 հազարամյակ է գնահատված:


Ճանապարհորդությունը տարավ քաղաքակրթության մի փուլ, ինչը ամբողջությամբ բացահայտելու համար տևական ժամանակ կպահանջվի։

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Instagram
This error message is only visible to WordPress admins

Error: No feed found.

Please go to the Instagram Feed settings page to create a feed.

Հետևեք ինձ